کشف راز های خرید کنسول‌های قدیمی در بازار ایران(رترو)

تحولات شگفت‌انگیز در پردازش گرافیکی نسل نهم و تکامل بازسازی‌های بومی، هرگز نتوانسته‌اند طعم فیزیکی و اتمسفر خالص اجرای بازی‌ها روی کالبد سخت‌افزاری کنسول‌های قدیمی را شبیه‌سازی کنند. خرید یک کنسول قدیمی، فراتر از یک اقدام نوستالژیک، دسترسی به یک رادار حسی، فرکانس‌های صوتی دست‌نخورده و تاخیر ورودی (Input Lag) مطلقاً صفر مینی‌ثانیه‌ای است. در این اثر زنجیره‌ای در «کشف نو»، ساختار سخت‌افزاری، فرکانس‌های بومی و اصالت بوردهای موجود در بازار ایران را کالبدشکافی می‌کنیم.

قسمت اول: جراحی معماری و بازار سخت‌افزاری نسل سوم (عصر ۸ بیتی)

کنسول‌های نسل سوم در منتصف دهه ۸۰ میلادی، با تکیه بر کدهای فشرده پلتفرمر، صنعت بازی را از ورشکستگی فیزیکی نجات دادند. در بازار رتروی ایران، این سخت‌افزارها به دلیل جان‌سخت بودن آیسی‌های قدیمی کماکان معامله می‌شوند.

۱. کالبدشکافی میکرو جنیوس و کلون‌های فامیکوم (Micro Genius & Famicom Clones)

کنسول اصلی شرکت نینتندو (NES) در زمان خود به صورت رسمی و گسترده وارد ایران نشد؛ بنابراین، شریان اصلی بازار رتروی ایران در سیطره کلون‌های مقتدر و تحت لایسنس تایوانی، به ویژه برند افسانه‌ای «میکرو جنیوس» (Micro Genius) در مدل‌های شاخص IQ-۵۰۱، IQ-۷۰۱ و شاسی لوکس IQ-۹۰۱ است.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی: چیپست پردازش گرافیکی این سخت‌افزار (PPU) در فرکانس ۵.۳۷ مگاهرتز کدهای تصویری را جراحی می‌کند. این تراشه توانایی رندر ۲۵ رنگ هم‌زمان از یک پالت محدود ۵۲ رنگی را داراست. سیگنال خروجی بومی مدل‌های اولیه مبتنی بر فرکانس‌های رادیویی آنالوگ (RF) با وضوح متغیر ۲۴۰p بود که روی نمایشگرهای مدرن نویز شدیدی ایجاد می‌کند. با این حال، مدل‌های اصیل تایوانی میکرو جنیوس به خروجی کامپوزیت (Composite – فیش زرد ویدیو) مجهز هستند که سیگنال تصویری به مراتب پایدارتر و با تفکیک رنگ بالاتری را ارائه می‌دهد.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: این سخت‌افزار بهشت ابدی «اکشن-سکوپلتفرمرهای سخت‌گیرانه دوبعدی (2D Action-Platformers) و اکشن‌های آرکید رکوردی» است. در این لایه از تاریخ گیمینگ، معماری بازی‌ها بر پایه «نبود سیستم ذخیره‌سازی (Save) و اتکا به مهارت مطلق انگشتان» مهندسی شده بود. تجربه این بازی‌ها روی سخت‌افزار اصلی، به دلیل سرعت پاسخ‌دهی مکانیکی کلیدها، نوعی حس تعلیق، هیجان خالص و تمرکز مینی‌ثانیه‌ای را در گیمر ایجاد می‌کند که در آن، هر پرش موفقیت‌آمیز روی لبه‌های پیکسلی، حکم یک پیروزی بزرگ آکوستیک را دارد.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی: تله بزرگ بازار ایران، وجود مدل‌های جدیدتر و ارزان‌قیمت موسوم به «آیسی قیری» است که مادربورد آن‌ها فاقد دوام فیزیکی بوده و پهنای باند صوتی کدر و نویزدار دارند. یک کاربر معمولی بدون باز کردن بدنه کنسول، از دو روش می‌تواند اصالت دستگاه را کالبدشکافی کند:
  1. سنجش وزن فیزیکی بدنه: مدل‌های اصیل قدیمی تایوانی (مجهز به آیسی‌های پایه‌دار DIP غول‌پیکر) به دلیل ضخامت بورد و خنک‌کننده‌های فلزی داخلی، به شدت سنگین‌وزن هستند. اگر کنسول را در دست گرفتید و حس کردید داخل قاب پلاستیکی چیزی جز هوا نیست، از خرید آن انصراف دهید.
  2. کد اختصاصی مدل (Model Number): در پشت دستگاه‌های اصلی، برچسب فویل نقره‌ای یا مشکی حک شده است. کدهای اصلی باید دقیقاً به صورت IQ-۵۰۱ یا IQ-۷۰۱ قید شده باشند. وجود هرگونه برچسب کاغذی با فونت‌های نامنظم یا نوشته‌های متفرقه مثل New Micro، نشان‌دهنده یک بورد فیک و بی‌کیفیت چینی است.

۲. کالبدشکافی آتاری ۷۸۰۰ و سیستم‌های کمیاب (Atari 7800 & Sega Master System)

مدل‌های نادری از کنسول آتاری ۷۸۰۰ و رقیب سرسخت آن یعنی سگا مستر سیستم (Sega Master System) در بازار رتروی ایران خرید و فروش می‌شوند که ارزش کلکسیونی بسیار بالایی دارند.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی: کنسول آتاری ۷۸۰۰ به چیپست گرافیکی انحصاری MARIA مجهز است. این تراشه با فرکانس ۱.۷۹ مگاهرتز کدهای بصری را کالبدشکافی می‌کند و معماری آن به گونه‌ای طراحی شده که می‌تواند تا ۱۰۰ شیء گرافیکی مستقل (Sprites) را بدون کوچک‌ترین افت فریم یا پدیده پرش تصویر (Flickering) در رزولوشن آنالوگ ۱۶۰ در ۲۴۰ رندر کند. سیگنال خروجی این دستگاه‌ها به صورت سنتی RF است و برای دریافت تصویر تیز، نیازمند کالیبراسیون دقیق فرکانس تلویزیون است.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: این پلتفرم امپراتور بی‌رقیب «شات‌ام‌آپ‌های (Shoot ’em up) عمودی و بازی‌های فضایی آرکید اولیه» است. اتمسفر این بازی‌ها به دلیل ساختار درشت تکسچرهای پیکسلی و هندسه متقارن مراحل، حس غوطه‌وری در سالن‌های ارکید دهه ۸۰ میلادی را بازسازی می‌کند؛ فضایی پر از تعقیب و گریزهای فضایی با جلوه‌های صوتی الکترونیکی ملو که ضربان قلب گیمر را سریع بالا می‌برد.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی: بزرگ‌ترین تله در خرید آتاری ۷۸۰۰، پورت کنترلر (دسته بازی) آن است. پورت دسته این کنسول در ظاهر دقیقاً شبیه به جک ۹ پین سنتی (DB9) آتاری ۲۶۰۰ یا سگا است. اما راز فنی اینجاست: سیم‌کشی داخلی بورد آتاری ۷۸۰۰ کاملاً انحصاری است.
  • ترفند مچ‌گیری: هرگز این کنسول را بدون دسته‌های اصلی خودش خرید نکنید. اگر فروشنده ادعا کرد که «مهم نیست، دسته سه‌فیش سگا یا آتاری ۲۶۰۰ به آن می‌خورد»، بدانید که با وصل کردن آن دسته‌ها، دکمه دوم (دکمه شلیک فرعی) غیرفعال می‌شود و بازی‌های اختصاصی ۷۸۰۰ برای شما قفل حرکتی پیدا می‌کنند. دسته اصلی این کنسول دارای لبه‌های مشکی ملو با خطوط دوگانه است.

قسمت دوم : جراحی معماری و بازار سخت‌افزاری نسل چهارم (انقلاب ۱۶ بیتی و نبرد دستی‌ها)

با ورود به منتصف دهه ۹۰ میلادی، پهنای باند سخت‌افزاری کنسول‌ها دو برابر شد و بازار رتروی ایران جدی‌ترین و عمیق‌ترین نبرد پلتفرم‌ها را به چشم خود دید. در این لایه از تاریخ، تراشه‌های صوتی به بلوغ رسیدند و اولین مانیتورهای رنگی پرتابل به میدان آمدند. بیاید کالبد فیزیکی و سیگنال تصویری دستگاه‌های این نسل را جراحی کنیم:

۱. کالبدشکافی سگا مگا درایو / جنسیس (Sega Mega Drive / Genesis)

پادشاه بی‌رقیب خانه‌های ایرانی در دهه ۷۰ خورشیدی که در سه کالبد فیزیکی اصلی مگا درایو ۱ (بزرگ با جک هدفون)، مگا درایو ۲ (مربعی منسجم) و مدل بسیار نادر و مینیاتوری مگا درایو ۳ (Genesis ۳) در بازار رتروی ایران خرید و فروش می‌شود.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی: پردازنده تخصصی رندر این کنسول (VDP) با فرکانس ۷.۶۷ مگاهرتز کدهای تصویری را کالبدشکافی کرده و وضوح تصویر بومی ۳۲۰ در ۲۲۴ پیکسلی را تولید می‌کند. شریان تصویری اصلی پشت این دستگاه یک پورت اختصاصی داین (DIN) است که سیگنال RGB آنالوگ خالص با پهنای باند فرکانسی بسیار غنی و تفکیک لایه‌های فوق‌العاده تیز را به خروجی می‌فرستد.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: این سخت‌افزار بهشت ابدی «بازی‌های اکشن آرکید با ریتم تند، سایداسکرولرهای (Side-scrollers) خشن نظامی و مسابقات ورزشی سریع سینمایی» است. موتور پردازش انیمیشن‌ها در سگا سرعت وحشتناکی دارد، اما جادوی اصلی در چیپ صوتی افسانه‌ای Yamaha YM2612 نهفته است؛ این تراشه بیس‌های ضربه‌ای، خشن و الکترونیکی تولید می‌کند که در بازی‌های مبارزه‌ای و شورش‌های خیابانی، اتمسفر پرابهت و آدرنالین خالصی را به گیمر تزریق می‌کند که هیچ شبیه‌سازی توان بازسازی آن حجم از بیس‌های زنده را ندارد.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی: بازار ایران در اواخر دهه ۷۰ مملو از بوردهای فیک و کلون‌های چینی بی‌کیفیت مگا درایو شد. یک کاربر معمولی برای تشخیص اصالت بورد سگا بدون باز کردن دستگاه، سه‌سوت این دو نکته را فیلتر کند:
  1. بررسی کد مدل (Model Number): در زیر کنسول مدل ۱، باید کد اختصاصی MK-۱۶۰۱ و در زیر مدل ۲، کد MK-۱۶۳۱ حک شده باشد. اگر کدهایی مثل MD-2000 یا نوشته‌های متفرقه دیدید، بورد فیک است.
  2. جراحی کدهای لایسنس استارت‌آپ: دستگاه را بدون کارتریج روشن کنید؛ اگر صفحه کاملاً سیاه ماند، طبیعی است. حالا کارتریج را جا بزنید؛ اگر به محض روشن کردن، سه‌سوت متن معروف لایسنس سگا (PRODUCED BY OR UNDER LICENSE FROM SEGA ENTERPRISES LTD) ظاهر شد و سپس بازی بالا آمد، بورد دستگاه ۱۰۰ درصد اصلی و مجهز به تراشه امنیتی TMSS سگا است. در اکثر بوردهای فیک، این متن سه‌سوت حذف شده و بازی فوراً اجرا می‌شود.

۲. کالبدشکافی سوپر نینتندو (SNES) و نئوجیو سی‌دی (Neo Geo CD)

دو غول پردازشی و لوکس زمان خود که سوپر نینتندو (شاسی ژاپنی فامیکوم یا شاسی مکعبی آمریکایی) و کنسول افسانه‌ای نئوجیو سی‌دی در تعداد محدودتری در بازار رتروی ایران معامله می‌شوند.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی: سوپر نینتندو به یک پالت رنگی ماورایی ۳۲,۷۶۸ رنگی مجهز است که تصاویری به شدت زنده، عمیق و مخملی تولید می‌کند و به لطف چیپست‌های داخلی مثل Mode 7، توانایی شبیه‌سازی تصاویر شبه‌سه‌بعدی و چرخشی را با فرکانس ۳.۵۸ مگاهرتز داراست. نئوجیو سی‌دی نیز یک نیروگاه گرافیکی بود که با داشتن پهنای باند عریض، توانایی رندر ۳۸۰ اسپرایت هم‌زمان را در سیگنال فوق‌العاده تیز S-Video داشت.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: سوپر نینتندو پادشاه مقتدر و بلامنازع «نقش‌آفرینی‌های نوبتی حماسی (JRPGs) و پلتفرمرهای فانتزی با دنیاهای عمیق و لایه‌ای» است؛ بازی‌هایی که گیمر را غرق در داستان‌سرایی‌های متنی طولانی و موسیقی‌های ارکسترال ملو می‌کنند. در نقطه مقابل، نئوجیو سی‌دی بهشت خالص و بی‌رحم «بازی‌های مبارزه‌ای (Fighting) استودیویی و فایتینگ‌های سنگین ارکید» است که با انیمیشن‌های دست‌نویس و غول‌پیکر خود، حس ایستادن پای دستگاه‌های پرهزینه کلوپ‌های ژاپن را بازسازی می‌کند.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی:
  1. تله زردشدگی سوپر نینتندو: بدنه پلاستیکی این کنسول به دلیل فرمولاسیون ماده ضد آتش بروماید، در مجاورت هوا زرد ملو یا تیره می‌شود. راز خرید این است: اگر در بازار یا دیوار با یک مدل کاملاً سفید و براق مواجه شدید، سه‌سوت بررسی کنید که قاب دستگاه با اسپری‌های رنگ معمولی رنگ نشده باشد؛ چرا که رنگ پلاستیک به مرور زمان بوی شیمیایی شدیدی آزاد کرده و پوسته پوسته می‌شود. قاب اصلی حتی در صورت سفید ماندن، باید بافت مات و پودری خود را حفظ کرده باشد.
  2. تست سرعت لودینگ نئوجیو سی‌دی: راز خرید این غول گران‌قیمت، چک کردن درایو چرخنده آن است. از آنجا که سرعت درایو این کنسول فیزیکاً یک‌برابر (1X) است، زمان بارگذاری طولانی دارد. بازی را اجرا کنید؛ اگر لودینگ اول بازی از ۴۵ ثانیه عبور کرد یا در حین اجرای موزیک پس‌زمینه صدا قطع و وصل شد، اپتیک لنز سه‌سوت در حال انقراض است و با توجه به نایاب بودن لنز آن در ایران، از خرید آن دوری کنید.

۳. نبرد دستی‌های ۱۶ بیتی؛ گیم‌بوی و سگا گیم‌گیر (Game Boy vs Sega Game Gear)

کنسول‌های پرتابل و جیبی این نسل شامل گیم‌بوی کلاسیک/کالر، غول رنگی سگا گیم‌گیر (Game Gear) و آتاری لینکس (Atari Lynx) آرشیو دستی بازار ایران را تشکیل می‌دهند.

• تکنولوژی خروجی تصویر و مشخصات نمایشگر: سگا گیم‌گیر یک شاهکار مهندسی با صفحه نمایش تمام رنگی مجهز به نور پس‌زمینه (Backlight) و پالت ۴۰۹۶ رنگی بود. در سمت مقابل، گیم‌بوی نینتندو با پردازنده ۴.۱۹ مگاهرتزی، یک نمایشگر ملو مونوکروم (سبز و خاکستری ۴ رنگ) بدون نور پس‌زمینه داشت که برای دیدن تصویر حتماً باید زیر نور مستقیم لامپ می‌نشستید! آتاری لینکس نیز اولین نمایشگر رنگی ال‌سی‌دی جهان با قابلیت چرخش ۱۸۰ درجه بورد برای گیمرهای چپ‌دست را ارائه می‌داد.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: این پلتفرم‌های پرتابل بهشت بازی‌های «پازل‌های چالش‌برانگیز، استراتژیک‌های نوبتی مینیاتوری و ماجراجویی‌های جیبی پیوسته» هستند. غرق شدن در دنیای کوچک این ال‌سی‌دی‌ها، حس تمرکز فردی و آرامش صوتی خاصی را در گیمر ایجاد می‌کند که اتمسفر سفرها و روزهای گرم تابستان قدیمی را زنده می‌کند.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی:
  1. تله خازن‌های سگا گیم‌گیر و آتاری لینکس: این دو کنسول رنگی یک باگ بزرگ مهندسی در بورد خود دارند؛ خازن‌های الکترولیتی استفاده شده در آن‌ها پس از ۲۰ سال سه‌سوت مایع داخلی خود را نشت داده و منقرض می‌شوند.
     • ترفند مچ‌گیری: دستگاه را روشن کنید؛ اگر صدای بلندگو به شدت ضعیف بود (حتی در حالت آخر ولوم) یا تصویر ال‌سی‌دی فقط از زاویه‌های کج و ملو دیده می‌شد و از روبرو کاملاً سفید بود، خازن‌های بورد خراب شده‌اند و بورد نیاز به جراحی و خازن‌گذاری جدید دارد.
  2. مچ‌گیری ال‌سی‌دی گیم‌بوی نینتندو: گیم‌بوی به شدت جان‌سخت است، اما بزرگ‌ترین باگ آن «خطوط مرده عمودی» روی صفحه است. دستگاه را روشن کنید؛ اگر خطوط سیاه عمودی روی صفحه دیدید که پیکسل‌ها را قطع کرده‌اند، نگران نشوید؛ این یک باگ فیزیکی چسب کابل فلت است که با کشیدن ملایم هویه داغ روی لبه پایینی ال‌سی‌دی، چسب سه‌سوت ذوب شده و خطوط مرده زنده می‌شوند، پس می‌توانید به این دلیل از فروشنده تخفیف بگیرید!

قسمت سوم: جراحی معماری و بازار سخت‌افزاری نسل پنجم (انقلاب دیسک‌های نوری و تولد بعد سوم)

در منتصف دهه ۹۰ میلادی، کارتریج‌های ملو سه‌سوت جای خود را به دیسک‌های نوری (CD-ROM) دادند. در این پله از تاریخ، مهندسی سخت‌افزار از محاسبات پیکسلی دوعدی عبور کرد و کالبد تراشه‌ها بر اساس ریاضیات هندسی و رندر چندضلعی‌های سه‌بعدی (Polygons) کالیبره شد. این نسل، شالوده و ساختار بازی‌های مدرن امروزی است. بیا قطعات و سیگنال تصویری این غول‌های رترو را در بازار ایران کالبدشکافی کنیم:

۱. سونی پلی‌استیشن ۱ (Sony PlayStation 1)

افسانه بی‌تکرار بازار ایران که صنعت گیم را دگرگون کرد و در دو کالبد فیزیکی اصلی خرید و فروش می‌شود: مدل‌های بزرگ خاکستری (سری‌های ۱۰۰۰ تا ۹۰۰۰ موسوم به FAT) و مدل کوچک مینیاتوری سفیدرنگ (موسوم به PSone).

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی: پردازنده هندسی این کنسول (GTE) که مسئولیت جراحی و رندر چندضلعی‌های سه‌بعدی را بر عهده دارد، در فرکانس ۳۳.۸ مگاهرتز کار می‌کند و توانایی پردازش ۳۶۰,۰۰۰ چندضلعی را در ثانیه داراست. شریان تصویری پشت این دستگاه یک پورت انحصاری به نام AV Multi Out است. سیگنال خروجی بومی این پورت از نوع RGB و کامپوننت آنالوگ با پهنای باند فرکانسی بسیار غنی است که رزولوشن‌های متغیر بین ۲۴۰p (برای بازی‌های معمولی) تا ۴۸۰i (برای منوها و بازی‌های خاص) را به نمایشگر ارسال می‌کند.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: پلی‌استیشن ۱ امپراتور بی‌رقیب و جاودانه «ژانر ترس و بقا (Survival Horror) با دوربین‌های ثابت، نقش‌آفرینی‌های ژاپنی حماسی (JRPGs) سینمایی و شبیه‌سازهای رانندگی اولیه» است. اتمسفر بازی‌های این کنسول به دلیل محدودیت سخت‌افزاری و پدیده پرش و لرزش بافت‌های سه‌بعدی (Texture Warping)، یک حس تعلیق، تاریکی ملو و وهم‌انگیز خاصی را خلق می‌کند که شیفتگان این سبک‌ها را سه‌سوت غرق در اتمسفر سنگین خود می‌کند. لایسنس کدهای صوتی دیسک‌های نقره‌ای آن نیز تفکیک صوتی استریوی فوق‌العاده عمیقی تولید می‌کند.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی: بزرگ‌ترین باگ فیزیکی مدل‌های بزرگ قدیمی پی‌اس۱، تله «ذوب شدن و ساییدگی ریل پلاستیکی لنز» به دلیل مجاورت مستقیم با منبع تغذیه داخلی گرم دستگاه است (خریداران قدیمی در ایران برای اجرای بازی‌ها مجبور می‌شدند کنسول را برعکس یا کج بگذارند!).
  • ترفند مچ‌گیری بدون باز کردن دستگاه: در زمان خرید مدل بزرگ خاکستری، سه‌سوت پشت دستگاه را نگاه کنید. اگر شماره مدل (Model No) قید شده روی برچسب، سری کدهای SCPH-۱۰۰۲ یا SCPH-۵۰۰۲ بود، از خرید آن دوری کنید چون ریل لنز آن‌ها ۱۰۰ درصد پلاستیکی است و سه‌سوت دچار باگ لودینگ می‌شود. راز خرید امن، انتخاب سری‌های آخر مدل فت مثل SCPH-۷۰۰۲ یا SCPH-۹۰۰۲ و یا خرید مدل کوچک مینیاتوری PSone (سری SCPH-102) است؛ چرا که مهندسان سونی در بورد این مدل‌ها، ریل لنز را به آلیاژ آلومینیوم مجهز کردند تا از سایش فیزیکی فرار کنند.

۲. نینتندو ۶۴ (Nintendo 64)

کنسول مقتدر اما کمیاب نینتندو در ایران که برخلاف سونی، کماکان به شریان فیزیکی کارتریج وفادار ماند و امروز ارزش کلکسیونی و قیمتی بسیار سنگینی در بازار رترو دارد.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی: این غول ۶۴ بیتی به پردازنده گرافیکی تخصصی SGI Reality Coprocessor با فرکانس ۶۲.۵ مگاهرتز مجهز است و پالت رنگی غول‌پیکر ۱۶.۷ میلیون رنگی را کالبدشکافی می‌کند. سیگنال خروجی بومی این دستگاه از طریق کابل مولتی‌اوت نینتندو، کیفیت‌های S-Video و کامپوزیت را تحویل می‌دهد. تصویر این کنسول به دلیل وجود فیلتر سخت‌افزاری ضد پدیده دندانه‌دندانه شدن (Anti-aliasing)، نسبت به پی‌اس۱ بسیار نرم‌تر، صاف‌تر و فاقد لرزش بافت است.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: پادشاه بی‌چون‌وچرای «پلتفرمرهای سه‌بعدی انقلابی (3D Platformers) و اکشن-ادونچرهای فانتزی جهان‌باز اولیه» است. هندسه کنترلر سه محوره و عجیب این کنسول، تجربه حرکتی ماورایی و آنالوگ دقیقی را در گشت‌وگذار در محیط‌های سه‌بعدی ایجاد می‌کند که حس اکتشاف، شادابی بصری و اشتیاق اکتشاف در فضاهای فانتزی غول‌پیکر را سه‌سوت در گیمر شعله‌ور می‌سازد.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی: بسیاری از بازی‌های بزرگ و سنگین این کنسول برای اجرا روی بورد پایه، نیازمند ارتقای حافظه موقت سخت‌افزار هستند.
  • ترفند مچ‌گیری: در جلوی سقف کنسول، یک درپوش پلاستیکی کوچک وجود دارد. آن را سه‌سوت با انگشت باز کنید؛ داخل این پورت باید یک قطعه سخت‌افزاری جا خورده باشد. اگر لبه قطعه دارای پوسته پلاستیکی قرمزرنگ بود، یعنی کنسول مجهز به Expansion Pak (کیت ارتقای رم به ۸ مگابایت) است که یک امتیاز خرید غول‌پیکر است و قفل گرافیکی بازی‌های سنگین را برای شما باز می‌کند. اگر قطعه دارای لبه مشکی‌رنگ ساده بود، رم معمولی دستگاه (Jumper Pak) است و باید برای بازی‌های بزرگ هزینه اضافه پرداخت کنید.

۳. سگا ساترن و پاناسونیک ۳دی‌او (Sega Saturn & Panasonic 3DO)

دو پلتفرم مهندسی معکوس شده، لوکس و به شدت نایاب در بازار ایران؛ سگا ساترن با معماری دو هسته‌ای پیچیده و پاناسونیک ۳DO به عنوان اولین غول ۳۲ بیتی دیسک‌خور وارداتی.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی: سگا ساترن از دو پردازنده گرافیکی موازی استفاده می‌کرد؛ تراشه VDP1 برای رندرهای هندسی چندضلعی‌ها و تراشه VDP2 برای پردازش و پرتاب پس‌زمینه‌های دوبعدی غول‌پیکر. سیگنال خروجی بومی آن RGB خالص آنالوگ با تفکیک تصویر خیره‌کننده است. پاناسونیک ۳DO نیز مجهز به دو کمک‌پردازنده ریاضی (Math Co-processors) بود که پهنای باند انتقال دیتای تصویری آن را به ۳۶ مگابایت بر ثانیه می‌رساند و خروجی بومی S-Video فوق‌العاده تیزی تولید می‌کرد.
• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری: سگا ساترن پادشاه مقتدر و بی‌رحم «بازی‌های مبارزه‌ای دوبعدی (2D Fighting) تکامل‌یافته و شات‌ام‌آپ‌های (Shoot ’em up) ارکید شلوغ ژاپنی» است که با پدهای ۶ دکمه بی‌نقصش، آدرنالین خالص مسابقات کلوپی را زنده می‌کند. پاناسونیک ۳DO نیز بهشت غریب «بازی‌های تعاملی، ماجراجویی‌های کلیک و اشاره و فیلم‌های زنده با کدهای ویدیویی FMV» است که حس غوطه‌وری در فیلم‌های تعاملی هالیوودی دهه ۹۰ را بازسازی می‌کند.
• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی:
  1. مچ‌گیری حافظه سگا ساترن: معماری بورد سگا ساترن تشنه یک باتری پشتیبان سکه‌ای (مدل CR2032) در پشت بدنه است. راز خرید این است: دستگاه را روشن کنید، چند تنظیم اولیه را انجام دهید و دستگاه را خاموش کنید؛ دوشاخه را از برق بکشید و ۵ دقیقه بعد دوباره روشن کنید. اگر کنسول سه‌سوت دوباره از شما تاریخ و ساعت خواست، یعنی باتری حافظه بورد فاسد شده و سیو بازی‌های شما سه‌سوت می‌پرد؛ پس باید فورا باتری را تعویض کنید.
  2. تست درایو پاناسونیک ۳DO: بورد درایور این کنسول (مدل‌های معروف FZ-۱ فانتزی یا FZ-۱۰ لودینگ دستی) فاقد قفل منطقه‌ای (Region Free) است، اما اپتیک لنز آن به شدت به دیسک‌های رایت‌شده حساس است. راز خرید: یک دیسک بازی معمولی رایت‌شده معمولی را داخل دستگاه بگذارید؛ اگر لایه‌های صوتی بازی لکنت صوتی (Audio Stutter) داشت یا درایو سه‌سوت صدای تق‌تق فیزیکی شدیدی تولید کرد، از خرید آن دوری کنید؛ چون لنز جایگزین ۳DO در بازار ایران مطلقاً نایاب است.

قسمت چهارم: عصر شکوفایی، کمال گرافیک‌های سنتی و آغاز رسانه‌های غول‌پیکر (نسل ششم)

با آغاز قرن جدید، مهندسی قطعات الکترونیکی با یک جهش فرکانسی بی‌سابقه روبرو شد. در نسل ششم، پهنای باند حافظه سیستم‌ها سه‌سوت ارتقا یافت و دیسک‌های نوری دی‌وی‌دی (DVD) با حجم‌های چند گیگابایتی به استاندارد بازار تبدیل شدند. این لایه از تاریخ، اوج شکوفایی گیم‌پلی سنتی پیش از آنلاین‌شدن همه‌گیر است؛ جایی که کنسول‌های خانگی و مینیاتوری پرتابل در مقتدرترین کالبد خود در بازار ایران ظاهر شدند. بیا مشخصات سیگنالی و راز خرید این غول‌ها را کالبدشکافی کنیم:

۱. سونی پلی‌استیشن ۲ (Sony PlayStation 2)

پر فروش‌ترین و جان‌سخت‌ترین کنسول تاریخ بازار ایران و جهان که در دو شاسی و کالبد فیزیکی اصلی خرید و فروش می‌شود: مدل‌های بزرگ خاکستری/مشکی (سری‌های ۱۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ موسوم به FAT) و مدل‌های باریک مینیاتوری (سری‌های ۷۰۰۰۰ و ۹۰۰۰۰ موسوم به Slim).

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی:

پردازنده گرافیکی ساختاریافته این کنسول معروف به Graphics Synthesizer در فرکانس ملو ۱۴۷ مگاهرتز کدهای تصویری را جراحی می‌کند و توانایی رندر ۷۵ میلیون چندضلعی بی‌پناه را در ثانیه داراست. شریان تصویری اصلی پشت این دستگاه یک پورت انحصاری AV Multi Out تکامل‌یافته است که سیگنال کامپوننت (Component – کابل‌های ۵ فیش) را با بالاترین پهنای باند فرکانسی خارج می‌کند. این پورت سه‌سوت لایه‌های بصری بازی‌ها را از کیفیت درهم‌آمیخته ۴۸۰i به کیفیت کریستالی و مترقی ۴۸۰p و ۵۷۶p ارتقا می‌دهد که روی مانیتورها فوق‌العاده تیز رندر می‌شود.

• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری:

پلی‌استیشن ۲ پادشاه مطلق و بلامنازع «ژانرهای هک اند اسلش (Hack and Slash) حماسی، اکشن-ادونچرهای سوم‌شخص با فیزیک شلاق‌زن و بازی‌های ورزشی شبیه‌سازی آرکید» است. اتمسفر بازی‌های پی‌اس۲ به دلیل کدهای فشرده صوتی و موتورهای فیزیک روانی که نرخ فریم‌های ۶۰ فریم بر ثانیه را هدف قرار می‌دادند، حس غوطه‌وری پویا و پاسخ‌دهی حرکتی بی‌پناهی را در گیمر ایجاد می‌کند که ضربان قلب را سه‌سوت بالا می‌برد.

• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی:

بزرگ‌ترین تله در خرید پی‌اس۲، فرسودگی چرخ‌دنده‌ها و اپتیک لنز است. یک کاربر معمولی بدون باز کردن بدنه، سه‌سوت از روی ظاهر دستگاه می‌تواند اصالت و سلامت بورد را فیلتر کند:

• مچ‌گیری از روی نوع شاسی (Model Number): اگر قصد خرید مدل باریک (Slim) را دارید، سه‌سوت پشت آن را نگاه کنید. به دنبال سری‌های ۹۰۰۰۰ (مثل SCPH-90004) بگردید. راز فنی اینجاست: مدل‌های سری ۷۰۰۰۰ دارای یک منبع تغذیه (آداپتور) سنگین واسطه فیزیکی هستند که دست‌وپاگیر است و بورد آن‌ها سه‌سوت داغ می‌کند، اما مدل‌های سری ۹۰۰۰۰ منبع تغذیه داخلی دارند و کابل برق مستقیم به دستگاه وصل می‌شود و چیپست آن‌ها به شدت خنک و بهینه‌سازی شده است.
• تست سلامت لنز بدون بازی سنگین: فروشنده‌ها معمولاً یک بازی سبک یا فوتبال قدیمی را برای تست می‌گذارند که سه‌سوت اجرا می‌شود. راز مچ‌گیری این است: از فروشنده بخواهید یک بازی سنگین دی‌وی‌دی ۹ گیگابایتی (مثل God of War 2 یا Gran Turismo 4) را داخل دستگاه بگذارد؛ اگر لودینگ اول بازی بیش از ۱۵ ثانیه طول کشید یا در حین دموهای سینمایی بازی تیک زد، چرخ‌دنده‌های اپتیک یا لنز کنسول سه‌سوت منقرض شده‌اند و نیاز به تعویض دارند.

۲. مایکروسافت ایکس‌باکس بزرگ (Original Xbox) و سگا دریم‌کست (Sega Dreamcast)

دو غول پردازشی زمان خود؛ ایکس‌باکس با کالبد غول‌پیکر مشکی‌رنگ و دریم‌کست به عنوان آخرین یادگار انقلابی شرکت سگا در بازار رتروی ایران.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی:

اولین ایکس‌باکس تاریخ یک پی‌سی مینیاتوری بود؛ پردازنده گرافیکی Nvidia NV2A آن با فرکانس ماورایی ۲۳۳ مگاهرتز کدهای هندسی را کالبدشکافی می‌کرد و به لطف پهنای باند غول‌پیکر، تنها کنسول نسل خود بود که می‌توانست رزولوشن‌های شاهکار ۷۲۰p و حتی ۱۰۸۰i آنالوگ را سه‌سوت روی کابل کامپوننت رندر کند! سگا دریم‌کست نیز مجهز به چیپ گرافیکی PowerVR2 با فرکانس ۱۰۰ مگاهرتز بود و خروجی بومی VGA خالص تولید می‌کرد که تصویر آن روی مانیتورهای قدیمی به شدت تیز و فاقد هرگونه تارشدگی ملو بود.

• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری:

ایکس‌باکس بزرگ امپراتور بی‌رحم «شوترهای اول‌شخص (FPS) انقلابی، بازی‌های ریسینگ با فیزیک شبیه‌سازی سنگین و ادونچرهای غربی» است که حس قدرت سخت‌افزاری را به نمایش می‌گذارد. سگا دریم‌کست در نقطه مقابل، بهشت خالص «موزیک‌گیم‌های شاداب، بازی‌های فانتزی ارکید استودیویی و فایتینگ‌های سریع سه‌بعدی» است که با پورت‌های دسته‌های بزرگش، اتمسفر کلوپ‌های پر سر و صدای توکیو را سه‌سوت زنده می‌کند.

• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی:
  1. تله خازن ساعت در ایکس‌باکس بزرگ (بسیار حیاتی): مادربوردهای ایکس‌باکس قدیمی (سری ۱.۰ تا ۱.۵) دارای یک خازن طلایی کوچک برای ذخیره ساعت سیستم هستند که یک بمب ساعتی است! این خازن پس از سال‌ها مایع اسیدی خود را روی بورد نشت داده و مدارها را سه‌سوت می‌سوزاند. راز خرید: دستگاه را روشن کنید؛ اگر به محض بالا آمدن منو، دستگاه ارورهای سیستمی (مثل Error ۰۷ یا Error ۱۲) داد یا دکمه پاور چشمک قرمز زد، بورد دچار اسیدزدگی شده است. فقط سری ۱.۶ (تولیدات آخر ۲۰۰۴) از این باگ پنهان معاف هستند.
  2. مچ‌گیری درایو سگا دریم‌کست: دیسک‌های این کنسول از نوع انحصاری GD-ROM با حجم ۱ گیگابایت بودند. راز خرید: دستگاه را روشن کنید؛ درایو دریم‌کست اصلی در زمان خواندن دیتا فیزیکاً صدای عجیبی شبیه به چرخ‌خیاطی (صدای جیرجیر تیز) تولید می‌کند. اگر دستگاه را روشن کردید و درایو سه‌سوت بدون صدا چرخید اما ارور Insert Disc داد، یعنی درایور آن فیک یا لنز آن کاملاً ضعیف شده است.

۳. نینتندو گیم‌کیوب (Nintendo GameCube)

کنسول مکعبی و مینیاتوری نینتندو با دسته‌های ارگونومیک فوق‌العاده که امروز در بازار رتروی ایران به دلیل نایاب بودن دیسک‌های مینی، قیمتی به شدت نجومی دارد.

• تکنولوژی خروجی تصویر و فرکانس گرافیکی:

این مکعب جادویی به پردازنده گرافیکی ATI Flipper با فرکانس ۱۶۲ مگاهرتز مجهز است. خروجی تصویر بومی این دستگاه از طریق پورت دیجیتال (در مدل‌های اولیه DOL-۰۰۱) سیگنال کامپوننت دیجیتال فوق‌العاده تیزی تولید می‌کند که لبه‌های دندانه‌دار تصاویر را سه‌سوت محو می‌کند.

• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری:

بهشت بازی‌های «پلتفرمر سه‌بعدی با فیزیک سیال، ادونچرهای اکشن فانتزی و بازی‌های پارتی‌گیمِ گروهی» است. دیسک‌های مینی‌دی‌وی‌دی (MiniDVD) کوچک این کنسول سرعت لودینگ ماورایی دارند و تجربه بازی با آن، حس شادی بصری، اصالت مهندسی و غوطه‌وری در دنیاهای رنگارنگ نینتندو را در گیمر بیدار می‌کند.

• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی:

به دلیل نایاب و گران بودن دیسک‌های مینی‌گیم‌کیوب در ایران، اکثر این کنسول‌ها باید مجهز به بردهای شبیه‌ساز درایو (مثل چیپ XenoGC یا بردهای مدرن تر FlippyDrive و Picoboot) باشند تا بازی‌ها را از روی کارت حافظه SD اجرا کنند.

• ترفند مچ‌گیری: در زمان خرید، زیر شکم کنسول را نگاه کنید؛ درپوش پورت Serial Port ۲ را باز کنید؛ اگر یک خشاب کارت حافظه (موسوم به SD2SP2) داخل آن جا خورده بود، یعنی دستگاه سه‌سوت سخت‌افزاری کپی‌خور شده و آماده اجرای صدها بازی از روی مموری‌کارت است و ارزش خرید ماورایی در ایران دارد.

۴. کالبدشکافی دنیای مینیاتوری؛ نینتندو دی‌اس و پی‌اس‌پی (NDS vs PSP)

کنسول‌های پرتابل افسانه‌ای اواسط دهه ۲۰۰۰ که کاتالوگ دستی بازار رتروی ایران را سه‌سوت تکان دادند.

• تکنولوژی خروجی تصویر و مشخصات نمایشگر:

پلی‌استیشن پرتابل (PSP – مدل‌های ۱۰۰۰، ۲۰۰۰، ۳۰۰۰ و مدل کشویی Go) مجهز به پردازنده ۳۳۳ مگاهرتزی و یک نمایشگر عریض ۴.۳ اینچی ال‌سی‌دی با پالت ۱۶.۷ میلیون رنگ بود که گرافیکی هم‌تراز با پی‌اس۲ را در جیب شما می‌گذاشت! در سمت مقابل، نینتندو دی‌اس (Nintendo DS / DS Lite) با دو صفحه نمایش مستقل (صفحه پایینی لمسی با قلم مقاومتی) و فرکانس ۶۷ مگاهرتز، بر روی خلاقیت کدهای بازی تمرکز داشت.

• امضای ژانر و اشتیاق ساختاری:

پی‌اس‌پی بهشت «شوترهای نظامی جیبی، مسابقات ریسینگ خیابانی گرافیکی و اکشن‌های سوم‌شخص بزرگسالانه» است که حس قدرت و غوطه‌وری صوتی با هدفون را زنده می‌کند. نینتندو دی‌اس در طرف مقابل، امپراتور «بازی‌های پازل خلاقانه، استراتژیک‌های مدیریتی لمسی و ادونچرهای متنی معمایی» است که با استایل دو صفحه‌ای خود، یک سرگرمی فکری عمیق را خلق می‌کند.

• راز خرید و ترفند مچ‌گیری برای کاربران معمولی:
  1. تله باتری بادکرده در PSP: راز خرید این کنسول دستی، جراحی درب پشت و باتری آن است. باتری‌های فیک بازار سه‌سوت پس از نیم ساعت خالی می‌شوند.
     • ترفند مچ‌گیری: درب باتری را باز کنید؛ باتری را درآورید و روی یک شیشه یا میز صاف بچرخانید؛ اگر باتری مثل فرفره چرخید، یعنی سلول‌های داخلی آن باد کرده و سه‌سوت منقرض شده است. همچنین کلیدهای جهت و دکمه آنالوگ کوچک زیر آن را چک کنید تا در منوی دستگاه حرکت خودکار (باگ دریفت) نداشته باشند.
  2. مچ‌گیری لولای شاسی نینتندو دی‌اس: بزرگ‌ترین باگ فیزیکی نینتندو دی‌اس لایت، سست شدن لولای تاشوی آن است. دستگاه را باز کنید و تکان دهید؛ اگر صفحه بالایی سه‌سوت شل شد و در جای خود محکم قفل نشد، لولای داخلی ترک خورده است که به مرور زمان کابل فلت تصویر را پاره کرده و نمایشگر بالایی را سه‌سوت سیاه می‌کند.

۵. جدول رادار مهندسی خروجی تصویر و فرکانس‌های بومی نسل ششم

این جدول هندسه و سیگنال‌های تصویری دستگاه‌های این نسل را فیلتر کرده تا بدانید هر کدام چه خروجی بومی تولید می‌کنند:

نام سخت‌افزار کنسول	فرکانس پردازنده گرافیکی	نوع سیگنال ویدیویی بومی	پهنای باند حافظه سیستم	ژانر تخصصی سخت‌افزار	راز مچ‌گیری سریع در زمان خرید
سونی پلی‌استیشن ۲	۱۴۷ مگاهرتز	Component آنالوگ (۴۸۰p)	۴۸ گیگابایت بر ثانیه	هک اند اسلش / اکشن ۳ بعدی	تست لودینگ بازی با دیسک‌های سنگین ۹ گیگی
ایکس‌باکس بزرگ	۲۳۳ مگاهرتز	Component دیجیتال (۷۲۰p)	۶.۴ گیگابایت بر ثانیه	شوتر اول‌شخص / ریسینگ	فرار از ارورهای سیستمی ناشی از نشت خازن ساعت
نینتندو گیم‌کیوب	۱۶۲ مگاهرتز	Digital Out / Component	۲.۶ گیگابایت بر ثانیه	پلتفرمر ۳ بعدی / پارتی‌گیم	چک کردن پورت ۲ زیر دستگاه برای داشتن کیت SD2SP2
سگا دریم‌کست	۱۰۰ مگاهرتز	VGA خالص آنالوگ (۴۸۰p)	۸۰۰ مگابایت بر ثانیه	فایتینگ سه‌بعدی / آرکید فانتزی	شنیدن صدای جیرجیر چرخ‌خیاطی از درایور اصلی
پلی‌استیشن پرتابل	۱۶۶ مگاهرتز	نمایشگر ال‌سی‌دی عریض	۱.۲ گیگابایت بر ثانیه	ریسینگ جیبی / اکشن سینمایی	تست تاب ندادن باتری روی سطح صاف میز
نینتندو دی‌اس	۶۷ مگاهرتز	دوگانه ال‌سی‌دی (پایین لمسی)	پهنای باند فشرده ملو	پازل لمسی / استراتژیک نوبتی	بررسی سفتی لولای قاب برای جلوگیری از قطعی فلت