دسته: سکو

اگر تازه به دنیای شگفت انگیز بازی های ویدئویی (Video Games) قدم گذاشته اید، احتمالا با دیدن اصطلاحاتی مثل «نمره متای بازی» یا «ریویوی فلان سایت» گیج شده اید. بازار بازی های ویدئویی امروز بزرگ تر از سینما و موسیقی است و خریدن یک بازی بدون داشتن رادار، می تواند باعث هدر رفتن پول سنگین شما شود.

در این راهنمای جامع و قدم به قدم در «کشف نو»، ابتدا الفبای سنجش بازی را به زبان بسیار ساده یاد می گیریم و سپس بزرگ ترین مراجع نمره دهی جهان و ایران را کالبدشکافی می کنیم تا رازهای یک خرید موفق را کشف کنید.

الفبای ورود: نقد (Review) و نمره متا (Metascore) چیست؟

بیا خودمان را درگیر کلمات قلم به سلم نکنیم. فرض کن می خواهی به یک رستوران جدید بروی؛ چه کار می کنی؟ احتمالا نظر کسانی که قبلا آنجا غذا خورده اند را می پرسی. در دنیای بازی هم دقیقا همین اتفاق می افتد:

• نقد و بررسی (Review): وقتی یک بازی جدید ساخته می شود، شرکت سازنده نسخه ای از آن را قبل از پخش در بازار، برای کارشناسان و خبرنگاران این حوزه (که به آنها منتقد یا نقاد می گویند) می فرستد. این افراد بازی را تا آخر بازی می کنند و یک کارنامه یا مقاله مفصل درباره کیفیت گرافیک، داستان، صداگذاری و روان بودن آن می نویسند و در نهایت یک نمره از ۱۰ یا ۱۰۰ به بازی می دهند.
• نمره متا (Metascore): حالا فرض کن ۱۰۰ تا منتقد مختلف از سراسر جهان به یک بازی نمره داده اند. یک سایت مرجع بزرگ به نام «متاکریتیک» می آید و تمام این کارنامه ها را جمع می کند و از آنها یک «معدل کل» یا میانگین می گیرد. به این معدل نهایی، نمره متای بازی می گویند. اگر نمره بالای ۸۰ و سبز باشد یعنی بازی عالی است، اگر زرد باشد یعنی متوسط است و اگر قرمز باشد یعنی با یک بازی ضعیف طرف هستیم.

۱. کالبدشکافی دو پلتفرم مادر: رادارهای اصلی معدل گیری در جهان

در سراسر دنیا، دو سایت بزرگ وجود دارند که کارشان جمع آوری نمرات منتقدان و اعلام معدل نهایی بازی هاست:

متاکریتیک (Metacritic) – پادشاه فرمول های مخفی

این سایت قدیمی ترین رادار جهان است که در سال ۱۹۹۹ تاسیس شد. راز بزرگ متاکریتیک این است که معدل آن یک میانگین ریاضی ساده نیست؛ بلکه از «میانگین وزن دهی شده» استفاده می کند. یعنی چه؟ یعنی نمره یک رسانه بسیار غول پیکر و باسابقه، تاثیر و وزن بسیار بیشتری روی معدل کل بازی دارد تا نمره یک وبلاگ کوچک و نوپا. این سیستم گاهی باعث می شود حق بازی های مستقل پایمال شود.

• چگونه مچ رسانه ها را در متاکریتیک بگیریم؟

یک ترفند کارشناسی برای شما: کافی است روی نام هر رسانه در این سایت کلیک کنید تا وارد پروفایل اختصاصی آن شوید. در این بخش، متاکریتیک به شما یک آمار طلایی به نام «شاخص انحراف از معیار» (On Average) نشان می دهد. این شاخص به شما می گوید این سایت کلا چند نمره بالاتر یا پایین تر از بقیه دنیا نمره می دهد. اگر عدد منفی باشد، یعنی با یک منتقد به شدت سخت گیر طرف هستید!

اوپن کریتیک (OpenCritic) – رادار مدرن و بدون سانسور

این سایت در سال ۲۰۱۵ برای شکستن انحصار متاکریتیک تاسیس شد. در اوپن کریتیک هیچ فرمول مخفی وجود ندارد؛ نمره همه سایت ها (چه کوچک و چه بزرگ) ارزش کاملا یکسانی دارد و معدل گیری یک میانگین ریاضی ساده است. ویژگی شاهکار این سایت، نشان دادن «درصد پیشنهاد منتقدان» (Critics Recommend) است که به شما می گوید چند درصد از کارشناسان، خرید این بازی را به مخاطب توصیه کرده اند.

۲. دایره المعارف ۱۰ غول رسانه ای جهان و مجلات چاپی (همراه با نظر کارشناسی کیفیت نمره دهی)

بیا تک تک رسانه هایی که نمراتشان معدل کل یک بازی را می سازد، کالبدشکافی کنیم تا بدانیم چقدر می توان به نمره آنها اعتماد کرد:

• ۱. آی جی ان (IGN) – غول عامه پسند اما خوش بین:

تاسیس در سال ۱۹۹۶ در آمریکا. این سایت بزرگ ترین رسانه سرگرمی دنیاست و با سیستم ۱ تا ۱۰ نمره می دهد. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: آی جی ان به شدت دچار بیماری «تورم نمره» است! آنها معمولا به بازی های بزرگ و معروف (AAA) بسیار خوش بینانه نمره می دهند و نمره ۷ آنها عملا یعنی یک بازی کاملا معمولی و حتی ضعیف. نقدهای آنها روان است اما نباید به نمرات بالای آنها بدون خواندن متن اعتماد کامل کرد.

• ۲. گیم اسپات (GameSpot) – تحلیل های عمیق و سخت گیرانه:

تاسیس در سال ۱۹۹۶ و رقیب سنتی آی جی ان. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: گیم اسپات به شدت روی داستان، پیام های اخلاقی و هنری بازی ها کلید می کند. نمره دهی آنها بسیار سخت گیرانه تر از آی جی ان است و ابایی از دادن نمرات پایین به بازی های بزرگ ندارند. نمرات این سایت برای بازیکنانی که به دنبال داستان های عمیق هستند، بسیار قابل اعتمادتر است.

• ۳. پی سی گیمر (PC Gamer) – آزمایشگاه تخصصی رایانه:

تاسیس در سال ۱۹۹۳. دایره المعارف بازی های رایانه ای (PC) است و با سیستم ۱۰۰ امتیازی نمره می دهد. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: این سایت به شدت روی مسائل فنی، افت فریم، وجود ایرادات فنی (Bugs) و بهینه سازی بازی روی رایانه ها حساس است. اگر می خواهید بازی را روی رایانه بازی کنید، نمره این سایت دقیق ترین خط کش برای شماست.

• ۴. یوروگیمر (Eurogamer) – فرار از تله اعداد:

تاسیس در سال ۱۹۹۹ در بریتانیا. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: این رسانه سیستم نمره دهی عددی را کلا حذف کرده است! آنها به جای عدد، از برچسب های «ضروری» (Essential) یا «توصیه می شود» استفاده می کنند. کیفیت نقدهای متنی آنها بالاترین تراز را در دنیا دارد چون مخاطب را مجبور می کنند به جای نگاه کردن به یک عدد خشک، متن را بخواند و روح بازی را درک کند.

• ۵. پولیگان (Polygon) – عینک هنر و جامعه:

تاسیس در سال ۲۰۱۲. این سایت هم نمره عددی ندارد. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: پولیگان بازی ها را از فیلتر فرهنگ و تاثیرات اجتماعی عبور می دهد. نقدهای آنها بیشتر شبیه به مقاله های علوم انسانی است. برای یک فرد صفر کیلومتر شاید کمی سنگین باشد، اما لیست های پیشنهادی آنها برای خرید عالی است.

• ۶. گیمز رادار (GamesRadar+) – ساده، روان و کاربردی:

تاسیس در سال ۲۰۰۵ و نمره دهی با سیستم ۵ ستاره. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: این سایت نمراتش بسیار متعادل و نزدیک به فهم عامه جامعه است. آنها بیشتر از اینکه درگیر مسائل فلسفی بازی شوند، به این سوال پاسخ می دهند: «آیا این بازی در زندگی روزمره ما سرگرم کننده است یا خیر؟» نمرات آنها برای تازه واردها بسیار کاربردی است.

• ۷. دستراکتوید (Destructoid) – پاتوق گیمرهای هاردکور:

تاسیس در سال ۲۰۰۶. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: لحنی بسیار عامیانه، شوخ و بی پرده دارد. منتقدان این سایت هیچ تعارفی با شرکت های بزرگ ندارند و اگر بازی ای بد باشد، با بی رحمی تمام آن را سلاخی می کنند. نمرات ۱ تا ۱۰ آنها کاملا واقعی و بدون سانسور است.

• ۸. کوتاکو (Kotaku) – افشاگر پشت پرده ها:

تاسیس در سال ۲۰۰۴ و بدون نمره عددی. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: کوتاکو بیشتر از اینکه خود بازی را نقد کند، روی حواشی، رفتار بازیسازان و باگ های عجیب تمرکز دارد. بخش «آیا باید این بازی را تجربه کنید؟» آنها راهنمای بسیار سریعی برای خریداران است.

• ۹. راک پیپر شاتگان (Rock Paper Shotgun) – بهشت بازی های مستقل:

تاسیس در سال ۲۰۰۷ در بریتانیا و بدون نمره عددی. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: این سایت یک مجله ادبی تمام عیار برای بازی های رایانه ای است. تمرکز فوق العاده ای روی بازی های مستقل و کوچک (Indie) دارد که هیچ سایت دیگری به آنها نگاه نمی کند. نقدهای آنها به شدت منصفانه و به دور از هایپ و جوزدگی بازار است.

• ۱۰. جاینت بامب (Giant Bomb) – نقد در قالب رادیو و ویدئو:

تاسیس در سال ۲۰۰۸ با سیستم ۵ ستاره. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: این رسانه بر پایه شخصیت و ویدئوی منتقدان باسابقه می چرخد. نمرات آنها بسیار باثبات است چون یک تیم کوچک و هماهنگِ قدیمی تمام بازی ها را بررسی می کنند و اسیر جوهای زودگذر شبکه های اجتماعی نمی شوند.

مجلات چاپی قدیمی و افسانه ای (مچ کارهای سخت گیر و اسطوره ای)

• ۱۱. مجله اج (Edge Magazine) – جلاد دنیای بازی ها:

این مجله چاپی بریتانیایی از سال ۱۹۹۳ منتشر می شود و نمراتش روی متاکریتیک ثبت می شود. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: این رسانه سخت گیرترین مرجع تاریخ سرگرمی است! سیستم نمره دهی آنها ۱ تا ۱۰ است و در طول ۳۰ سال، به کمتر از ۴۰ بازی نمره کامل ۱۰ را داده اند. نمره ۷ از مجله اج، معادل نمره ۹ در سایت های دیگر است. اگر بازی ای از اج نمره بالایی بگیرد، یعنی با یک شاهکار مهندسی طرف هستید.

• ۱۲. مجله فامیتسو (Famitsu) – خوش بین به مراجع شرقی:

مقدس ترین مجله بازی ژاپن از سال ۱۹۸۶. سیستم نمره دهی آنها عجیب است: ۴ منتقد مجزا به بازی از ۱۰ نمره می دهند و نمرات با هم جمع می شود تا نمره نهایی از ۴۰ مشخص شود. نظر کارشناسی درباره کیفیت نمره: فامیتسو در سال های اخیر به شدت دچار «خوش بینی مفرط و تله بازاریابی» شده است. آنها به بازی های ساخت شرکت های بزرگ ژاپنی به راحتی نمرات کامل ۴۰ از ۴۰ را می دهند و به نوعی دست و دلبازترین رسانه جهان به شمار می روند.

۳. ۵ مرجع برتر و فعال در وب فارسی (کدام مراجع ایرانی خوش بین تر هستند؟)

برای اینکه بدانید وضعیت سرورها، پینگ اینترنت و ارزش خرید دیسک ها در بازار ایران چطور است، باید مراجع بومی را بشناسید. در وب فارسی، رویکرد نمره دهی سایت ها به این صورت کالبدشکافی می شود:

• ۱. زومجی (Zoomg) – استاندارد و متعادل:

بزرگ ترین رسانه سرگرمی ایران با سیستم ۱۰ امتیازی. تحلیل کارشناسی: زومجی تیمی باسابقه دارد و نمرات آن معمولا بسیار به میانگین جهانی (متا) نزدیک است. آنها تلاش می کنند نقدها را تا حد ممکن از جوزدگی دور نگه دارند و شرایط گیمر ایرانی را هم در نظر بگیرند.

• ۲. ویجیاتو (Vigiato) – صمیمی اما خوش بین:

رسانه ای پویا با لحنی بسیار جوان پسند و ویدئومحور. تحلیل کارشناسی: ویجیاتو در نمره دهی سبک متفاوتی دارد (سیستم ستاره ای و برچسب) و معمولا رویکردی خوش بینانه و حسی به بازی ها دارد. اگر بازی ظاهر جذاب و سرگرم کننده ای داشته باشد، منتقدان ویجیاتو راحت تر از ایرادات فنی آن چشم پوشی می کنند.

• ۳. گیمفا (Gamefa) – پادشاه هایپ و خوش بینی مفرط:

قدیمی ترین پایگاه خبری بازی در ایران با سیستم نمره دهی ۱۰ امتیازی. تحلیل کارشناسی: گیمفا خوش بین ترین و دست و دلبازترین سایت در وب فارسی است! نمرات منتقدان این سایت معمولا بالاتر از میانگین جهانی است و به شدت تحت تاثیر شور و هیجان و ترندهای روز بازار قرار می گیرد. نمرات این سایت برای افراد صفر کیلومتر ممکن است توقع بالایی ایجاد کند که با واقعیت بازی همخوان نباشد.

• ۴. بازی سنتر (BaziCenter) – بی رحم و به شدت سخت گیر:

پاتوق قدیمی ترین و هاردکورترین گیمرهای ایران. تحلیل کارشناسی: بازی سنتر سخت گیرترین مرجع در وب فارسی است. منتقدان این سایت کوچک ترین ایرادات داستان و روند بازی را نمی بخشند و نمره دهی آنها شباهت زیادی به مجله «اج» یا «گیم اسپات» دارد. اگر بازی ای در بازی سنتر نمره بالایی بگیرد، خریدی کاملا تضمین شده است.

• ۵. پارسی گیم (ParsiGame) – کاربردی و مهندسی شده:

مرجعی که در کنار نقد متنی، تمرکز عجیبی روی مسائل نصب و دیتای بازی دارد. تحلیل کارشناسی: نمرات آنها در حد اعتدال است و بیشتر از دیدگاه کاربردی و ارزش مادی کالا به محصول نمره می دهند تا مسائل فلسفی و هنری.

جدول رادار مقایسه نهایی مراجع سنجش بازی

نام رسانه / پلتفرم	نوع نمره دهی	رویکرد و کیفیت نمره دهی (کارشناسی)	ویژگی منحصر به فرد
Metacritic	۱ تا ۱۰۰	فرمول مخفی وزن دهی شده (به نفع غول ها)	نمایش شاخص انحراف از معیار منتقدان
OpenCritic	۱ تا ۱۰۰	میانگین ریاضی ساده و کاملا شفاف	نمایش درصد پیشنهاد خرید واقعی منتقدان
IGN	۱ تا ۱۰	دچار تورم نمره (به شدت خوش بین به بازی های بزرگ)	محبوب ترین و عامه پسندترین مرجع جهان
Edge Magazine	۱ تا ۱۰	به شدت بی رحم و سخت گیرترین مرجع تاریخ	نمره ۷ آنها معادل نمره ۹ دیگران است
Famitsu	مجموع از ۴۰	خوش بین مفرط به بازی های ساخت ژاپن	جمع آوری نمرات ۴ منتقد مجزا
گیمفا (ایرانی)	۱ تا ۱۰	خوش بین ترین و دست و دلبازترین مرجع بومی	پوشش سریع اخبار با تالارهای گفتگو
بازی سنتر (ایرانی)	۱ تا ۱۰	سخت گیرترین و بی رحم ترین مرجع بومی	پاتوق گیمرهای هاردکور و باسابقه

راز بزرگ نمرات: چرا نمره ۵ در ریاضی یعنی متوسط، اما در دنیای بازی یعنی فاجعه؟

یکی از عجیب‌ترین و چشم‌بازکن‌ترین رازهای دنیای نقد و بررسی بازی‌ها، تفاوت شدید بین «منطق ریاضی» و «واقعیت بازار» است. اگر یک فرد صفر کیلومتر یا حتی یک ریاضی‌دان به سیستم نمره‌دهی نگاه کند، پیش خود می‌گوید: «خوب، وقتی نمرات از ۱ تا ۱۰ است، عدد ۵ یعنی وسط؛ پس یک بازی با نمره ۵ یا ۶ باید یک بازی متوسط، معمولی و قابل قبول باشد.»

اما در دنیای واقعی بازی‌های ویدئویی (Video Games)، این منطق کاملاً برعکس است! بیایید کالبدشکافی کنیم که چرا نمره ۸ پادشاهی می‌کند و نمرات ۵ و ۶ عملاً حکم مرگ یک بازی را امضا می‌کنند:

۱. تله سیستم آموزشی (سندرم نمره ناپلئونی!)

ذهن منتقدان و مخاطبان بازی‌ها ناخودآگاه شبیه به سیستم نمره‌دهی مدارس و دانشگاه‌ها عمل می‌کند. در مدرسه، نمره ۱۰ از ۲۰ (یا ۵۰ از ۱۰۰) یعنی ناپلئونی قبول شدن و عملاً یک افتضاح ملو است! در دنیای بازی هم همین نگاه حاکم شده است. منتقدان جهان اصطلاحاً دچار «تورم نمره» (Score Inflation) شده‌اند. آنها بازه ۱ تا ۵ را کلاً کنار گذاشته‌اند و از آن فقط برای بازی‌هایی استفاده می‌کنند که اصلاً اجرا نمی‌شوند یا پر از ایرادات فنی (Bugs) وحشتناک هستند. در نتیجه، بازه اصلی نمره‌دهی عملاً بین ۷ تا ۱۰ تعریف می‌شود.

۲. خط‌کش واقعی نمرات در دنیای بازی‌ها چیست؟

برای اینکه وقتی در سایت‌های سنجش بازی چرخ می‌زنید کلاه سرتان نرود، این خط‌کش واقعی و غیرریاضی را در ذهن خود داشته باشید:

• نمرات ۹ تا ۱۰ (شاهکار مطلق): بازی‌هایی که مرزهای صنعت سرگرمی را جابجا کرده‌اند، داستان، گرافیک و روند بازی (Gameplay) بی‌نقصی دارند و برای تمام سنین و پلتفرم‌ها یک ضرورت هستند (مثل الدن رینگ).
• نمره ۸ (استاندارد طلایی خوب بودن): این دقیقاً همان نمره‌ای است که شما به عنوان خریدار باید به دنبالش باشید. نمره ۸ یعنی بازی پخته، سرگرم‌کننده و بسیار باکیفیت است که ارزش تک‌تک ریال‌های پرداختی شما را دارد؛ هرچند ممکن است ایرادات بسیار جزیی داشته باشد.
• نمره ۷ (فقط برای علاقه‌مندان به آن سبک): نمره ۷ یعنی بازی اصلاً بد نیست، اما شاهکار هم نیست. اگر شما عاشق آن سبک خاص هستید (مثلاً عاشق بازی‌های ماشینی هستید)، از آن لذت زیادی می‌برید؛ اما اگر یک بازیکن تفننی (Casual) هستید، ممکن است زود حوصله‌تان سر برود.
• نمرات ۵ و ۶ (یک شکست و فاجعه ملو): در ریاضی یعنی متوسط، اما در دنیای بازی یعنی فاجعه! بازی با نمره ۵ یا ۶ یعنی روند بازی خسته‌کننده است، ایرادات فنی دارد، داستانش ضعیف است و شرکت سازنده فقط برای پول به دست آوردن آن را سر هم بندی کرده است. خرید این بازی‌ها عملاً ریختن پول در جوی آب است.

۳. تله بودجه‌های میلیاردی

دلیل دیگر این است که ساخت بازی‌های بزرگ امروز صدها میلیون دلار خرج برمی‌دارد. وقتی یک شرکت این همه هزینه می‌کند، گرافیک و صدای بازی خود به خود تا حدودی بالا و قابل قبول درمی‌آید. بنابراین منتقد نمی‌تواند به ظاهرِ زیبای بازی نمره ۲ یا ۳ بدهد؛ در نتیجه نمره گرافیک را بالا می‌دهد اما چون خودِ بازی پوچ و خسته‌کننده است، در نهایت نمره کل روی ۵ یا ۶ قفل می‌شود.

جدول رادارِ ترجمه نمرات ریاضی به واقعیت بازار گیم

نمره عددی	مفهوم روی کاغذ (ریاضی)	مفهوم واقعی در بازار بازی	ارزش خرید برای مخاطب
۹ تا ۱۰	عالی و نزدیک به کامل	شاهکار تاریخی و بی‌نقص	سه‌سوت و بدون شک بخرید
۸	خوب و رو به بالا	استاندارد طلایی کیفیت و سرگرمی	ارزش خرید بسیار بالا
۷	بالاتر از متوسط	بازی خوب اما فقط برای موج‌سوارهای آن سبک	بخرید، اما با توقع کنترل‌شده
۵ تا ۶	متوسط و قابل قبول	ضعیف، خسته‌کننده و دارای ایراد فنی	اصلاً نزدیکش نشوید (تله پول)
زیر ۵	ضعیف و بد	زباله دیجیتال و غیرقابل بازی	فاجعه مطلق