وقتی دو نفر دارند درباره یک بازی ویدئویی حرف می زنند، جملاتی مثل این ها را زیاد می شنویم: «این بازی عجب روند بازی (Gameplay) خفنی دارد!»، «مرحله سومش خیلی سخت است» یا «قوانین این بازی را بلد نیستم». برای خیلی از ما، این کلمات شبیه به هم به نظر می رسند. اما اگر می خواهید طعم واقعی لذت یک بازی را بچشید و مثل یک حرفه ای درباره آن نظر بدهید، باید بدانید این سه کلمه، سه دنیای کاملا متفاوت هستند.
بیا یک مثال فوتبالی بزنیم تا برای همه سنین، از بچه های ده ساله تا بزرگترها کاملا روشن شود:
۱. قواعد بازی (Game Rules): قانون اساسی زمین
قواعد بازی یعنی همان خط قرمزها و قوانین ثابتی که ساختار بازی را می سازند و کسی حق ندارد از آنها جلوتر برود. در فوتبال، قاعده این است که نباید با دست به توپ بزنید، آفساید چیست و بازی کلا ۹۰ دقیقه است.
در دنیای بازی های ویدئویی (Video Games) هم قواعد یعنی همان چیزهایی که سازنده بازی قفل کرده است و شما نمی توانید تغییرش دهید: مثلا اگر خون شخصیت شما تمام شود می میرید، با زدن این دکمه قهرمان بازی می پرد، یا برای باز کردن این در نیاز به یک کلید طلایی داری. قواعد بازی، قانون اساسی و چهارچوب بی رحم بازی هستند.
۲. روند بازی (Gameplay): روح حرکت و لذت بازی
حالا که قانون مشخص شد، شما شروع به بازی می کنید. به این تجربه و کارهایی که در بازی انجام می دهید، روند بازی (Gameplay) می گویند. در فوتبال، روند بازی یعنی پاس کاری، دریبل زدن، شوت زدن و تاکتیکی که برای بردن حریف می چینید.
در بازی ویدئویی، روند بازی یعنی آن حس و حالی که موقع به دست گرفتن دسته (Controller) دارید. آیا بازی سریع و پر از شلیک است؟ یا آرام، کارآگاهی و فکری است؟ روند بازی همان قلابی است که شما را ساعت ها پای صفحه نگه می دارد و به شما حس قدرت یا هیجان می دهد. این همان چیزی است که ارزش واقعی یک بازی را تعیین می کند.
۳. مرحله بازی (Game Level): زمین بازی و معماری فضا
مرحله بازی (Level) یعنی همان ظرف، مکان یا نقشه ای که قواعد و روند بازی در آن اتفاق می افتد. در فوتبال، مرحله می تواند بازی در یک زمین گلی، زمین بارانی یا فینال جام جهانی در یک ورزشگاه بزرگ باشد. در واقع، محل قرارگیری دروازه ها، اندازه و سایز آنها، و حتی تمام خط کشی های دور زمین فوتبال، همگی جزئی از مرحله بازی حساب می شوند چون دارند فضا و اتمسفر مسابقه را شکل می دهند.
در بازی ویدئویی هم مرحله یعنی آن فضای گرافیکی و چالش هایی که معماران دیجیتال (Digital) چیده اند. مثلا مرحله اول در یک جنگل تاریک است و مرحله دوم در یک کشتی در حال غرق شدن. قواعد و روند بازی در همه مراحل (Levels) یکی است (هنوز هم با همان دکمه ها راه می روید و می پرید)، اما شکل هر مرحله، خط کشی ها و چالش هایش عوض می شود تا بازی برای شما تکراری و خسته کننده نشود.
چرا دانستن این تفاوت برای ما مهم است؟
چون موقع انتخاب، کلاه سرتان نمی رود! خیلی از بازی ها ظاهر و مراحل بسیار زیبایی دارند و چشمان شما را خیره می کنند، اما روند بازی (Gameplay) آنها خسته کننده و قوانینشان مسخره است. یک انتخاب هوشمندانه یعنی پیدا کردن بازی ای که هر سه ضلع این مثلث را در بالاترین کیفیت داشته باشد.